მხატვრული საწყისი ასოები

Ⴇამაზ Ⴋჭედლიძე. Ⴀღდგენილი ქართული ანბანი. — Ⴔულდა, 2013 — 148 გვ. — 240 ილ., 43 ტაბ. Ⴑაწყისი ასოები. — Ⴂვ. 79-93. Ⴂაგრძელება! Ⴃასაწყისი წინა ჩანაწერში! Ⴕუთაისის სტამბაში 1807 წ. დაბეჭდილი „Ⴃავითნის“ საწყისი ასოები  Ⴜესის (Ⴈმერეთი) სტამბაში 1811 წ. დაბეჭდილი „Ⴂამოკრებილ სადღესასწაულოს“ საწყისი ასოები 1866 წელს გაზეთ „Ⴃროების“ მიერ დანერგილ უმთავრულო ტექსტების ხმარების წესის შედეგად საწყისი ასოების შექმნა დაიწყეს მხედრული ასოებისგან. Ⴋომყავს ამის მაგალითები. Ⴋხატვრული საწყისი ასოები, შედგენილი Ⴂ. Ⴒატიშვილის მიერ 1902 წელს  Ⴋხატვრული საწყისი ასოები, შედგენილი Ⴂ. Ⴒატიშვილის მიერ 1902 წელს  Ⴋხატვრული საწყისი ასოები, შედგენილი Ⴍთარ Ⴋეგრელიძის მიერ 2009 წ.  Ⴋხატვრული საწყისი ასოების ტექსტში ხმარების მაგალითები შუასაუკუნოვან ქართულ ხელნაწერ წიგნებიდან   Ⴅანის Ⴍთხთავი, 12 ს. Ⴀლავერდის Ⴍთხთავი; 11 ს. Ⴉურთხევანი, 14 ს. Ⴀლავერდის Ⴍთხთავი; 11 ს.  Ⴂაგრძელება მომდევნო ჩანაწერში!

საწყისი ასოები

Ⴇამაზ Ⴋჭედლიძე. Ⴀღდგენილი ქართული ანბანი. — Ⴔულდა, 2013 — 148 გვ. — 240 ილ., 43 ტაბ. Ⴑაწყისი ასოები. — Ⴂვ. 79-93. Ⴑაწყისი ასოები Ⴃიდი ზომის, ზოგჯერ მხატვრულად გაფორმებულ სასათაურო ასოს, რომელსაც სწერენ ტექსტის თავის, ნაწილის ან აბზაცის დასაწყისში, უწოდებენ საწყის ასოს. Ⴕართული „საწყისი ასო“ არის ლათინული „ინიციალის“ შესატყვისი (initialis — საწყისი; littera initialis — საწყისი ასო). Ⴗველაზე მარტივ საწყის ასოს წარმოადგენს ამავე გარნიტურის მსხვილი კეგელის მუქი (ძალიან მუქი) სასათაურო ასო. Ⴕვემოთ მოყვანილია საწყისი ასოების ადგილმდებარეობის მაგალითები. Ⴋიქელ Ⴋოდრეკილი. Ⴑაგალობელთა კრებული. 10 ს. Ⴂრიგოლ Ⴖვთისმეტყველის თქმულებანი. 1031 წ. Ⴂრიგოლ Ⴖვთისმეტყველის თქმულებანი. 1031 წ. Ⴞელნაწერი. 11 ს. Ⴑვინაქსარი. 1040 წ. Ⴑვინაქსარი. 1040 წ. Ⴁიჭვინთის Ⴑახარება. 12 ს. Ⴟრუჭის ოთხთავი. 12 ს. Ⴜმინდა Ⴄფთვიმეს თქმულებები. 13 ს. Ⴈენაშის ოთხთავი. 13 ს. Ⴈენაშის ოთხთავი. 13 ს. Ⴋოქვის Ⴑახარება. 1300 წ. Ⴋოქვის Ⴑახარება. 1300 წ. Ⴋოქვის Ⴑახარება. 1300 წ. Ⴋოქვის Ⴑახარება. 1300 წ. Ⴋოქვის Ⴑახარება. 1300 წ. Ⴋოქვის Ⴑახარება. 1300 წ. Ⴋოქვის Ⴑახარება. 1300 წ. Ⴍთხთავი. 15 ს. Ⴍთხთავი. 15 ს. Ⴉიდევ მაგალითები შუასაუკუნოვან ქართულ ხელნაწერ წიგნებიდან Ⴅახტანგის სტამბაში 1709 წ. გამოცემული „Ⴑახარების“ საწყისი ასოები

Ⴂაგრძელება მომდევნო ჩანაწერში!

სასტრიქონო ციფრები

Ⴇამაზ Ⴋჭედლიძე. Ⴀღდგენილი ქართული ანბანი. — Ⴔულდა, 2013 — 148 გვ. — 240 ილ., 43 ტაბ. Ⴑასტრიქონო ციფრების ნიშნები. — Ⴂვ. 54-55. Ⴑასტრიქონო ციფრები Ⴄგრეთ წოდებული არაბული ციფრები არაბებმა შეითვისეს ინდოელებისგან მე-8 საუკუნეში. Ⴄვროპაში ეს ციფრები პირველად არის ნახმარი 1143 წლის ხელნაწერში. Ⴑაყოველთაო ხმარება კი ინდო-არაბული ციფრების ევროპელებმა დაიწყეს მე-15 საუკუნეში. Ⴐაც შეეხება Ⴑაქართველოს, ინდო-არაბული ციფრები პირველად გვხვდება მე-10 საუკუნეში Ⴋცხეთის „Ⴃავითნში“. Ⴋცხეთის „Ⴃავითნი“ (მე-10 ს.). Ⴈკითხება მარჯვნიდან მარცხნივ (წინ უზის ჯვარი) Ⴕუთაისის Ⴁაგრატის ტაძრის კედლის თარიღიან წარწერაში, რომელიც შესრულებულია 223 წელს Ⴕორონიკონით, ანუ 1003 წ. Ⴕრისტეშობიდან, აგრეთვე ნახმარია ინდო-არაბული ციფრები. Ⴁაგრატის ტაძრის კედლის წარწერა: „Ⴕ  ႭႣႤႱ  Ⴂ(Ⴀ)ႬႫႲႩႨႺႬႠ  ႨႠႲ(Ⴀ)ႩႨ,  ႵႰ(ႭႬႨ)Ⴉ(Ⴍ)ႬႨ  ႨႷႭ 223“; „Ⴕ  Ⴍდეს გ(ა)ნმტკიცნა იატ(ა)კი, ქრ(ონი)კ(ო)ნი იყო 223“ Ⴀსეთივე ციფრები ნახმარია Ⴀტენის მახლობლად მდებარე Ⴅერეს ეკლესიის კედლის წარწერაში. Ⴀსე რომ, Ⴑაქართველოში ინდო-არაბული ციფრები გვხვდება ორი საუკუნით ადრე, ვიდრე დასავლეთ Ⴄვროპაში. Ⴑამწუხაროდ, რიცხვების გამოხატვის ეს სისტემა ვერ დამკვიდრდა Ⴑაქართველოში, და ისევ დაუბრუნდნენ ასო-ნიშნების ხმარებას. Ⴋე-18 საუკუნის დასაწყისში კი ეს ციფრები ისევ დაგვიბრუნდნენ დასავლეთ Ⴄვროპიდან. Ⴃასავლეთ Ⴄვროპაში მე-15 საუკუნიდან მე-19 საუკუნის დასაწყისამდის ნაბეჭდ ტექსტში ხმარობდნენ ე. წ. მინუსკულურ (სასტრიქონო) ციფრებს.  Ⴑასტრიქონო ციფრები Ⴋე-19 ს. კი გადავიდნენ მაჲუსკულური (მთავრული) ციფრების ხმარებაზე. Ⴋთავრული ციფრები Ⴋე-20 საუკუნეში კვლავ აღადგინეს სასტრიქონო ციფრები და ახლა ხმარობენ მათ მხატვრულ ტექსტში, რომელშიც ციფრები გვხვდება იშვიათად. Ⴋიმაჩნია, რომ მომავალ სრულყოფილ ქართულ საშრიფტო გარნიტურში მთავრული, მცირე მთავრული, ნუსხური, მხედრული ასოების, და მთავრული ციფრების გარდა უნდა იყოს სასტრიქონო ციფრების ნიშნები. Ⴕვემოთ მომყავს ორივე სახის ციფრების გამოყენების მაგალითები სხვადასხვა სახის ასოებიან წინადადებებში.

ქართული ანბანის სრული ტაბულები

Ⴇამაზ Ⴋჭედლიძე. Ⴀღდგენილი ქართული ანბანი. — Ⴔულდა, 2013 — 148 გვ. — 240 ილ., 43 ტაბ. Ⴕართული ანბანის სხვადასხვა სახის ასოები. — Ⴂვ. 56-78. Ⴂაგრძელება! Ⴃასაწყისი წინა ორ ჩანაწერში! Ⴀმ ტაბულებში წარმოდგენილია აგრეთვე ხუთ ნაწილად დაყოფილი ასოების გამოსახულებები ასო „უ“-ს ჩათვლით.  Ⴃასასრული!